Rust in de klas zit in grote dingen én in kleine dingen. Stefaan VanParys beschrijft in zijn boek Klas in rust hoe rust begint bij jou als leerkracht: hoe je zelf in de groep staat, hoe de groepsdynamiek functioneert en hoe de overgangsmomenten verlopen — van buitenspelen tot de gangen, de schoolpoort en zelfs de samenwerking binnen het team. Hij werkt deze thema’s helder en logisch uit, wat veel verheldering geeft.

Rust ontstaat ook door duidelijke afspraken en een manier van omgaan met kinderen die veiligheid biedt. In het boek Geweldloos Verzet op school legt Wil van Nus helder uit hoe je in contact blijft met je leerlingen, juist als het spannend wordt. Zijn inzichten heb ik visueel verwerkt in een stappenplan Ontspannen levendig leren met schoolafspraken. Daarmee zie je in één oogopslag wat je kunt doen als een leerling onrustig is — of blijft — en hoe je in de groep kunt reageren. Het is een methodiek die verrassend goed werkt, ook bij kleuters. Het plan is eenvoudig te volgen, waardoor de stappen snel geautomatiseerd raken.

Daarnaast schreef Wendy de Groot in het TSO Magazine van 2025 een inspirerend artikel: Aan de slag met rustmomenten in de klas. Ze geeft vijf concrete handvatten om rustmomentjes te creëren. Soms klein, zoals een korte ademhalingsoefening; soms groter, zoals met de hele klas te onspannen door rustig op de grond te gaan liggen. Haar belangrijkste boodschap: rust begint bij de leerkracht. Ze adviseert om ruimte te geven voor stilstaan, reflectie en bewust kiezen van woorden en acties. Zo ontstaat er, zo schrijft ze, meer ruimte voor traumasensitief reageren — met aandacht, mildheid en een open blik.

Door deze inzichten, én het boek De 5 wetten van transitie van Jakob van Wielink, dat sinds november op de markt is, besefte ik opnieuw hoe essentieel rust is in de klas. Van Wielink beschrijft hoe je als leidinggevende invloed, impact en resultaat kunt hebben. Zijn eerste hoofdstuk gaat volledig over ‘verbinding’. En juist dát is wat rust creëert: écht in verbinding blijven, óók wanneer het spannend wordt. Dat klinkt logisch, maar is soms zó lastig. Zeker bij dat ene kind dat zo snel extreem reageert, waardoor de rest van de groep ook onrustig wordt. Hoe bereik ik dat kind als het zich verzet, druk gedrag laat zien of zich juist terugtrekt bij elke overgang? Als ik dát helder heb, ontstaat er weer rust in de groep.

Het werkblad Rust bij schakelmomenten is ontstaan, nadat ik stil stond, reflecteerde en bewust mijn woorden en acties koos. Het helpt om situaties te analyseren en concrete acties uit te zetten.
Het stappenplan -Levendig leren met schoolafspraken- is een visueel stappenplan n.a.v. het boek Geweldloos verzet op school. Het geeft duidelijkheid en rust aan leerkracht en leerling, zonder oordeel, waardoor blijft de verbinding tussen beide bestaan. En dát is de winst die vervolgens vertrouwen geeft. Groeien doen we allemaal als er een basis van vertrouwen is.

Levendig leren & volharden als leerkracht doe je met je hart, hoofd en handen. En zo, is het cirkeltje weer rond. Wat begon met een passie om anderen iets te leren en te onderwijzen, blijft een passie om jezelf én de anderen iets te leren/onderwijzen. Blij met jezelf, blij met de ander, geeft rust. Vanuit die rust kun je blijven oefenen & groeien.

Voor ik het werkblad invul, kijk ik altijd eerst naar mezelf:

– Wat gebeurde er met míj in die situatie?
– Wat voelde ik?
– Wat dacht ik?

Als ik dat helder heb, kan ik veel objectiever naar de situatie kijken, zonder dat mijn eigen emoties ertussen zitten.

Daarna het stappenplan

1. Observeren → Dilemma
Wat gebeurt er precies op het moment dat het ‘mis’ gaat? Wat zie ik?

2. Analyseren
Wat ging hieraan vooraf? Ik kijk naar het hele plaatje van die dag.
Waar zijn momenten die onduidelijkheid of onrust veroorzaakten?
Betreft het de hele groep of één leerling?
Zijn de extra tools die ik inzet helpend, of creëren ze juist meer onrust?

3. Tips formuleren
Welke concrete adviezen kan ik mezelf geven?
Wat kan ik direct uitproberen?

Door deze stappen na een onrustige situatie in te vullen, ontstaat er zicht én grip. Je verandert leerlingen niet door ze te zeggen dat ze moeten veranderen. Maar je kunt wél je eigen houding aanpassen en emotioneel beschikbaar blijven. Dat geeft rust — voor jezelf én voor je groep. En vanuit die rust ontstaat de ruimte waarin kinderen kunnen groeien. En dát is uiteindelijk wat we allemaal willen zien.

Wil je de werkbladen uitproberen? Dat kan!
Ze zijn tijdelijk gratis te downloaden via mijn website www.jufjeanet.nl