Een leerling kijkt afwezig voor zich uit. Je merkt het meteen. Het leren lijkt niet
te landen vandaag. Je schuift even naast hem. “Gaat het?” vraag je zacht. Je
weet: als je nu doorgaat met de les zoals gepland, verlies je hem misschien voor de
rest van de ochtend.
Of misschien denk je op zo’n moment juist: “Ik moet de rest van de klas ook verder
helpen. Eerst de instructie afmaken, dan kom ik bij hem terug.”
Er is geen goed of fout antwoord. Maar het zegt wel iets over hoe jij je rol als
onderwijsprofessional invult.
Ben jij meer de pedagoog of de didacticus?
Of… beide?

Pedagoog of didacticus – wat bedoelen we eigenlijk?

In het kort:
De pedagoog kijkt naar het kind. Naar zijn gedrag, zijn binnenwereld, zijn welzijn.
Een pedagoog is nieuwsgierig naar wat een kind nodig heeft om zich veilig, gezien
en gehoord te voelen.
De didacticus kijkt naar het leren. Naar de structuur, het tempo, de doelen en de
manier waarop kennis wordt overgedragen. Een didacticus weet hoe je leerlingen
effectief begeleidt naar een leerresultaat.
Beide rollen zijn belangrijk. En in het onderwijs zijn ze vaak met elkaar verweven.
Maar afhankelijk van wie jij bent, hoe je bent opgeleid en wat jouw voorkeur
heeft, ligt het accent soms net ergens anders.

Waar raakt het elkaar?

Leren gaat niet zonder veiligheid. En veiligheid ontstaat niet zonder relatie. Hier
raken de pedagoog en de didacticus elkaar feilloos.
Je kunt de best opgebouwde les hebben voorbereid, maar als een leerling gestrest,
boos of angstig is, zal die les nauwelijks binnenkomen. Andersom: alleen aandacht
voor gevoelens, zonder duidelijke kaders en structuur, biedt ook geen houvast.
Juist de combinatie maakt dat kinderen tot bloei komen.
Toch merk ik in gesprekken met onderwijsprofessionals regelmatig dat er een
spanningsveld is. “Ik ben geen hulpverlener,” zegt een leerkracht dan. Of juist: “Ik
ben niet van de cito’s, ik wil kinderen laten ontwikkelen op hun eigen tempo.”
Beide geluiden zijn begrijpelijk. En ook waardevol. Ze geven aan waar iemand voor
staat. Maar ze nodigen ook uit tot reflectie. Want het is geen óf-óf.

Waar ligt jouw natuurlijke voorkeur?

Het helpt jou herinneren hoeveel waarde je levert in je werk.
Sta eens stil bij jezelf. Niet om jezelf te beoordelen, maar om bewust te worden
van je stijl.
En stel jezelf eens de volgende vragen:
• Waar gaat jouw aandacht als eerste naartoe als een kind vastloopt?
• Waar krijg jij energie van: een goed gevoerd gesprek of een straklopende
instructie?
• Wanneer voel jij je op je krachtigst in je werk?
• Wat zeggen collega’s over jouw aanpak?
Er is geen goed of fout. Misschien herken je jezelf in één van de volgende
uitspraken:
“Ik voel het meteen als een kind niet lekker in zijn vel zit. Dan wil ik eerst contact
maken voordat ik iets van hem vraag.”
“Ik heb een duidelijke lesdoelstelling en zorg dat ik die haal. Ik geloof dat
structuur en heldere verwachtingen kinderen helpt.”
“Ik probeer steeds te schakelen. De ene keer is nabijheid belangrijk, de andere
keer duidelijkheid en tempo.”
Alle drie zijn waardevol. Maar ze laten ook zien hoe verschillend we als
professionals kijken naar wat ‘goed onderwijs’ is.

Mag jij beide zijn?

Ja. Sterker nog: je bent al beide. Misschien met een voorkeur, maar je wisselt al
voortdurend tussen pedagogische en didactische momenten. De vraag is: hoe
bewust doe je dat?
In een team kun je elkaar ook hierin versterken. De collega die sterk is in
pedagogisch contact kan samen met de collega die goed is in didactische structuur
een rijke leeromgeving creëren. Mits er ruimte is om elkaar daarin aan te vullen –
in plaats van te oordelen over elkaars aanpak.
Wat zou er gebeuren als we meer zouden erkennen dat onderwijs méér is dan
alleen kennisoverdracht? Maar ook dat kennis nodig is om kinderen stevig te laten
staan in de wereld? Dat juist de balans het krachtig maakt?

Waarom deze vraag er nú toe doet

In een tijd waarin het onderwijs onder druk staat, het ziekteverzuim stijgt en veel
collega’s op hun tandvlees lopen, is het extra belangrijk om bewust te zijn van je
stijl – en je grenzen.
Sommige collega’s voelen zich vooral verantwoordelijk voor het welzijn van hun
leerlingen en lopen daarop leeg. Anderen voelen druk om ‘alles af te krijgen’ en
verliezen het contact met de kinderen een beetje uit het oog. Beide bewegingen
vragen om herijking.

Juist door jezelf de vraag te stellen “Ben ik op dit moment de pedagoog of de
didacticus?”, kun je ruimte scheppen voor nuance, balans én zelfzorg.
onderwijs.

Tot slot – een uitnodiging

Sta deze week eens bewust stil bij de momenten waarop jij kiest voor pedagogisch
contact of didactische structuur. Observeer zonder oordeel. En vraag jezelf af:
• Wat werkt hier nu echt?
• Wat heeft dit kind van mij nodig?
• Wat heb ík nodig om dit goed te doen?
Onderwijs is geen exacte wetenschap. Het is een voortdurend afstemmen
tussen hoofd en hart, tussen kind en leerdoel, tussen mens en methode.
En jij… bent daarin de sleutel.
Wil je hierover eens sparren met je team? Deel dit artikel of gebruik het als
startpunt voor een studiedag of intervisiegesprek. Samen ontdek je meer dan
alleen.