In een wereld vol onzekerheid, geven wij de leerlingen een veilige haven, een plek om te zijn wie zijn. Dit is de kern van het onderwijs. Bij NT2-leerlingen geldt dit uiteraard ook, misschien zelfs wel meer. Maar hoe creëren wij als docenten deze veilige haven bij leerlingen die elke dag met vraagtekens, heimwee en verwarring opstaan binnen het NT2-onderwijs?

NT2-ers onder de loep

Nt2-leerlingen zijn kinderen die Nederlands niet als moedertaal hebben. Zij zijn om verschillende redenen naar Nederland verhuisd en zijn de Nederlands taal nog niet machtig. Kinderen onder de 12 jaar zullen naar de basisschool gaan en wellicht extra taallessen bij een Taalklas. Jongeren van 12 tot 16/18 jaar zullen les krijgen op een ISK (Internationale Schakelklas). Leerlingen worden gezien als NT2-ers in de eerste 6 jaar dat zij in Nederland zijn. In deze tijd hebben zij begeleiding en ondersteuning nodig bij de Nederlandse taal.

Aan het leren van een nieuwe taal zitten moeilijkheden, maar bij verschillende leerlingen spelen er ook andere zaken. Zo kan het voorkomen dat leerlingen nog geen verblijfsvergunning hebben, hun ouders niet bij hen zijn of dat zij nog geen beeld hebben van hoe hun toekomst eruit komt te zien. Gevolg van deze onzekerheid kan soms negatief gedrag zijn. Het is belangrijk om te realiseren dat bepaald gedrag voortkomt uit angst. De Jong (2016) schrijft in het artikel Beter begeleiden over de trauma’s die leerlingen vaak hebben meegemaakt.

Zij geven angstreacties, die voornamelijk gebaseerd zijn op de vecht-of-vluchtreacties. Hij vertelt dat de leerling overstemd wordt door zijn eigen angst. Uit gesprekken met leerlingen komen vaak grote verschillen tussen landen naar voren. In veel culturen of landen is het niet de gewoonte dat docenten zich bezig houden met het mentale aspect van de leerling. Als docent vind ik het juist belangrijk om leerlingen te begeleiden in deze sociaal emotionele ontwikkelingen. Er zal niet direct een oplossing zijn voor hun probleem, maar er kan wel begrip en acceptatie getoond worden. De ervaring spreekt dat dit vaak al een berusting geeft bij de leerling.

De eerste dag

De eerste dag van een leerling is vaak heel erg spannend voor de leerlingen. Zij komen voor het eerst in een klas met allemaal nieuwe leerlingen. Daarnaast hebben zij een nieuwe docent, die structureel in een taal spreekt die zij niet kennen. Maar eigenlijk kan zelfs de eerste stap binnen de school overweldigend zijn voor de leerlingen. De EOA Terneuzen is een afdeling van het Lodewijk College. Dit betekent dat de NT2-leerlingen de aula en pauzes delen met reguliere leerlingen. Voor sommige leerlingen kan dit erg overweldigend zijn. Het is daarom ook belangrijk dat zij de mogelijkheid krijgen om tot rust te komen. Dit kan bijvoorbeeld gedaan worden door hoekjes te creëren of de leerlingen de eerste dag in het eigen stamlokaal te laten pauzeren.

Van bambi-ogen naar zelfvertrouwen

De eerste momenten van een startende leerling zie je vaak grote bambi-ogen die heen en weer schieten. “Even de kat uit de boom kijken”. Het is belangrijk dat de leerlingen leren dat zij vooral moeten proberen: Van proberen kun je leren! Op een gegeven moment komen de leerlingen los. Ze beginnen steeds meer met elkaar te praten, wellicht in hun eigen taal of in het Engels. Maar ook durven ze steeds meer zichzelf in het Nederlands te uiten. Hoe overdonderd ze ook zullen zijn, het is verstandig om Nederlands te blijven praten. Zo herkennen ze stapje voor stapje patronen in andermans taalgebruik. Wel is het belangrijk om je taalgebruik te ondersteunen met beeldmateriaal. Het werken met beeldmateriaal, veel bewegingen en de Google Afbeeldingen worden zeker gebruikt. Zo krijgen leerlingen steeds meer grip op het Nederlands.

De EOA (en veel andere ISK-scholen) gebruiken in de startersklassen Lowan. Lowan is een brede en laagdrempelige community, waarbij beeldmateriaal en oefenmateriaal gecombineerd worden. Het werkt erg overzichtelijk en jet is systematisch opgebouwd op moeilijkheid. Hierdoor kunnen leerlingen werken aan hun Nederlandse woordenschat, uitspraak, lezen, luisteren en schrijfvaardigheid.

Miscommunicatie op de loer

Je kan je wel voorstellen dat er regelmatig om verduidelijking gevraagd moet worden bij leerlingen. Onlangs benoemde ik een leuk nieuwtje waarop mijn leerling keihard: “G*dverdomme” riep door de klas. Dit is natuurlijk geen normale reactie en mijn eerste reactie zou vroeger zijn geweest om het in de kiem te smoren. Zijn lichaamshouding vertelde mij dat hij het niet negatief bedoeld had. Daarom vroeg ik hem dit keer waarom hij dit zei. Hij merkte aan mij wel al dat het geen normale reactie was voor de situatie. Uiteindelijk bleek dat hij eigenlijk een verbazing wilde uiten zoals: Oh my God! Hij wist niet dat er zo’n groot verschil was. Na uitleg wist hij vooral dat hij het genoemde niet nog een keer zou herhalen.

Nog een voorbeeld is een leerling die in haar agenda een afspraak moet schrijven. Op donderdag was zij vrij, dus zij schrijft op: Donderdag vrij ik. Bij doorvraag gaat het, zoals verwacht, om de vrije dag en niet het werkwoord vrijen. In deze situatie is de betekenis van het werkwoord uitgelegd. Zij kon er gelukkig zelf om lachen en heeft het daarna verbeterd.

Wij leren ervan dat leerlingen niet altijd bedoelen wat zij zeggen. Het is moeilijk om niet in de ‘val’ te trappen, maar soms is het verstandiger om eerst door te vragen naar de echte betekenis van hun woorden. Later kan altijd het gesprek gevoerd worden over de betekenisverschillen. Dit betekent niet dat je leerlingen hier niet op aan moet spreken. Het is belangrijk om te onthouden dat de leerlingen zich in de buitenwereld ook verstaanbaar moeten maken. Laten wij ze een veilige leeromgeving bieden waarin deze fouten gemaakt mogen worden.

Handige tips

Welke tips en tricks zijn er om deze miscommunicatie te ondervangen? Er zullen wellicht verschillende bekend in de oren komen, maar het kan ook gezien worden als bewustwording. Hieronder tips en tricks die uit ervaring en veel vallen en opstaan zijn samengesteld:

1. Let op lichaamshouding. Dit spreekt wellicht vanzelf, maar bij leerlingen die geen taal kunnen gebruiken om zichzelf te verwoorden is de lichaamshouding van levensbelang. Elk klein detail kan iets zeggen. Begin je les altijd met een rondje door de klas te kijken. Wij vragen ons vaak af: Hoe zitten we erbij? Beantwoord deze vraag als een letterlijke vraag.

2. Maak de les en leerstof visueel. Maak gebruik van afbeeldingen, handgebaren, contextzinnen en duidelijke betekenissen.

3. Maak bewust gebruik van handgebaren. Handgebaren hebben niet in alle landen dezelfde betekenis. Zo is een duim omhoog echt niet in alle landen goed nieuws. Het handigst is het om standaard symbolen af te spreken en deze te verduidelijken met een instructie.

4. Ga er niet vanuit dat leerlingen alle woorden kennen. Alons & De Goeijen (2020) stellen dat een NT2-leerling op het niveau A2 ongeveer 2000 woorden begrijpen, hun receptieve woordenschat. Een Nederlandstalig kind dat start in de brugklas kent ongeveer 15.000 tot 17.000 woorden. Dit is een groot verschil, waar bewust aandacht aan besteedt moet worden tijdens de lessen.
Vermijd het gebruik van synoniemen. Gebruik frequente woorden en laat die regelmatig terug komen. Op een hoger niveau zullen deze synoniemen wel gebruikt worden om de woordenschat te vergroten.

5. Let op articulatie en intonatie. NT2-leerlingen hebben veel houvast aan de klanken en intonatie van woorden. Zij kunnen hierdoor de woorden beter verstaan én begrijpen. Het is belangrijk dat de zinnen rustig worden uitgesproken.

6. Bedenk met welke insteek je met leerlingen communiceert. Tijdens een les wil je dat zij Nederlands leren, maar tijdens persoonlijke gesprekken wil je vooral informatie verkrijgen om ze te begeleiden. Het kan dan ook voorkomen dat deze mentorgesprekken niet altijd in het Nederlands gevoerd worden.
Er kan dan gebruik worden van vertaalmachines, zoals Google Translate, of wellicht heeft jouw school een samenwerking met Global Talk. Global Talk (2025) is een organisatie met ruim 2400 tolken en cultuurspecialisten. Samen spreken zij 200+ verschillende talen. Je kan gebruik maken van hun tolkentelefoon, waardoor communicatie gemakkelijker verloopt.

Bibliografie

Alons, L. & de Goeijen, A.M. (2020) O jee, een NT2-leerling in het praktijkonderwijs! Handreiking voor docenten. Lowan en ITTA
Global Talk (2025) Tolken en Cultuurspecialisten in 200+ Talen | Global Talk
De Jong, W.(2016) Nieuwkomers op school. Uitgeverij Pica

Auteur: Paola van de Graaf