Leren lezen. Wat is dat toch een prachtig proces! Kinderen beginnen enthousiast aan groep 3, want ze gaan leren lezen!
Ik weet het van mijzelf ook nog wel; boekjes uitzoeken in de bibliotheek die ik zelf kon lezen. Ik weet nog precies waar ze stonden en ik zie ze nog voor me, met kabouters op de voorkant.
Later lag ik stiekem met een zaklamp onder de dekens te lezen, zodat mijn ouders niet in de gaten hadden dat ik nog wakker was.
Nog steeds ben ik dol op lezen.
Als leerkracht is het mooi om mee te mogen maken; kinderen die van enige letterkennis naar hele zinnen lezen gaan!

Soms is er ook frustratie..

Zo romantisch als ik het hierboven omschrijf, gaat het helaas niet altijd. Sommige kinderen lukt het niet om de letters te onthouden en komen maar niet tot vloeiend lezen. Sommige kinderen blijven spellend lezen of gaan radend lezen of ze klagen over dansende letters. Ik heb zelfs leerlingen in groep 8 gehad die nog steeds een hekel hadden aan lezen. Je ziet het als leerkracht wel vaker; kinderen die tijdens de leestijd om zich heen kijken en wanneer je hun kant opkijkt, doen ze alsof ze heel ijverig aan het lezen zijn. Het leestempo blijft laag en ze lezen liever niet. Op mijn leerlingen van groep 8 die het liefst het lezen oversloegen, kom ik later nog terug.

Wat doe je als leerkracht of als ouder als dat proces niet zo gemakkelijk gaat? Wanneer een kind niet tot vloeiend lezen komt? Het plezier dat ze aan boeken en de leeslessen beleven overslaat naar frustratie en faalangst? Dat gebeurt regelmatig.

Het advies is vaak: veel oefenen!

Het klopt dat hoe meer kinderen lezen, hoe meer vooruitgang ze maken. Maar als dat niet zo gemakkelijk gaat en het proces leidt tot frustratie, dan is nog meer oefenen een groot struikelblok voor het kind. Frustratie en stress bevorderen het leesproces niet, maar we willen zo graag die kinderen ook dat leesplezier laten ervaren, dat we ze vragen om thuis ook nog eens veel te gaan lezen. Die kinderen moeten op school vaak extra lezen en thuis ook nog eens en dat leidt nogal eens tot gefrustreerde kinderen en het kan ook een gevoel van falen veroorzaken, want tsja.. “het lukt andere kinderen wel en mij niet..”

Wat komt er allemaal bij kijken?

Wanneer je bij je leerlingen of je kind tegen deze problemen aanloopt, is het belangrijk om je bewust te zijn van wat er allemaal komt kijken bij het leren lezen. Wat is er nodig om tot een goed leesproces te komen?

Voor het leren lezen zijn de hersenhelften zeer actief; zowel de linker voor- en achterkant en de rechter voor- en achterkant. Er moet flink worden samengewerkt door deze hersenhelften. Als er nog geen goede verbindingen zijn gemaakt (en verbindingen ontstaan door specifieke bewegingen) dan verloopt het leerproces voor het lezen (zeer) langzaam. Om dit proces te bevorderen is het belangrijk dat kinderen veel in beweging zijn. Hoe is de coördinatie van het lijf? Er moet motorisch een goede coördinatie zijn waarin links en rechts goed kan samenwerken. Die goede coördinatie zorgt namelijk weer voor een goede samenwerking tussen de hersenhelften. Wanneer ouders bij mij komen met vragen over de ontwikkeling van hun kind, stel ik ook altijd de volgende vragen: Heeft uw kind gekropen? Hoe gaat de schoolslag bij het leren zwemmen? Hoe ging het leren fietsen? Ik kijk tijdens de gymlessen die ik geef ook altijd hoe het huppelen gaat en of de leerling gemakkelijk een bal kan gooien en vangen. Dat geeft zicht op de coördinatie van het lijf.

“Maar mijn kind is hartstikke lenig!”

Dat is een zin, die ik ook wel hoor ik van ouders. Dat kan, maar er zijn nog meer zaken die meespelen in het leren lezen proces.

De oogspieren moeten goed ontwikkeld zijn; de ogen moeten soepel kunnen bewegen. Ze moeten sprongetjes maken van letter tot letter, van woord tot woord. Ze moeten de regel kunnen volgen. De ogen moeten ook nog goed samenwerken, want beide ogen zien een beeld en zij moeten daar samen een geheel van maken.
En hier kom ik even terug op mijn leerlingen uit groep 8 die niet van lezen hielden. Ik heb ze even apart genomen en ze een potlood laten volgen met hun ogen van links naar rechts en boven naar beneden en weet je wat er gebeurde? Binnen enkele seconden begonnen de ogen te tranen en te knipperen en konden ze het potlood niet meer volgen! De oogspieren waren niet sterk genoeg om soepel mee te kunnen bewegen met het potlood. Wanneer je dit signaleert, kun je de ogen trainen en kan het lezen daardoor verbeteren.

Ook de primaire reflexen kunnen effect hebben op het leren lezen. Wanneer er nog één of meer reflexen actief zijn, dus niet geïntegreerd, dan kan dat het leesproces hinderen. Daar kom ik in een volgend blog op terug.

Kortom: er is best veel nodig om tot vloeiend lezen te komen!
Natuurlijk kunnen er meer oorzaken ten grondslag liggen, maar het is wel belangrijk om kennis van deze psychomotorische oorzaken te hebben, zodat we onze leerlingen nog beter kunnen begeleiden tot een optimaal leerproces.

Wat kun je daar nou aan doen in de klas?

Door meer oog te hebben voor de motoriek en het belang van bewegen in te zien. Je kunt elke dag tussen de lessen door lekker veel bewegen! Doe de kruisloop, hinkel, spring, huppel, kruip, rol…
Oké, oké, sommige dingen lukt je niet in het klaslokaal, maar kan wel buiten op het plein of tijdens de gymles.
Gooi over met een bal, of werk met kleine balletjes waarmee ze kunnen stuiten van links naar rechts of twee balletjes tegelijk of jongleer met pittenzakjes.
Doe activiteiten waarbij de kinderen de middenlijn moeten kruisen. Dat is ook heel belangrijk voor de samenwerking van de linker- en rechterkant van je lijf en brein.

Om de ogen te trainen, liet ik in groep 3 regelmatig een handpop van een bij (bij ons was dat Zoem de bij) door de klas vliegen en de kinderen moesten de bij met de ogen volgen, zonder dat het hoofd mee beweegt.
Ook tijdens het zelfstandig werken of spelen, liet ik kinderen bij me komen en liet ik ze een vingerpoppetje volgen met hun ogen. Dan kon ik goed observeren hoe de beweging van de ogen gaat. Soms zie je de ogen onrustig heen en weer schieten of beweegt het hoofd nog helemaal mee of staan de ogen nagenoeg stil.
Door regelmatig de ogen te trainen, help je dus ook mee om het leren lezen te verbeteren.

Wat ook goed is voor de ogen, zijn zoekboeken. De ogen moeten op zoek naar voorwerpen in het boek. Dit haalt de druk van het moeten presteren even weg, maar de kinderen beleven wel plezier aan een boek en de ogen worden getraind!

Meer weten?

Wil je meer weten over welke oorzaken er achter leerproblemen kunnen schuilen en wil je meer tools om je leerlingen te kunnen helpen en begeleiden om tot optimale ontwikkeling te komen?

Ik kom graag bij jou op school om een workshop te geven aan het team of voor het verzorgen van een ouderavond.
Wil je nog meer? Meld je dan aan voor de tweedaagse cursus “leerproblemen de baas”.

Volg mij ook op facebook, Instagram of Linkdln: Psychomotorisch kindercoach Diana Venema