Coöperatieve werkvormen

De afgelopen jaren heb ik op veel verschillende scholen gewerkt en over een ding zijn de kinderen het eens: ze doen het liefst spelletjes tijdens de lessen om het leren leuk te maken. Op de allereerste school waar ik lesgaf heb ik een cursus ‘coöperatief leren’ gevolgd en daar heb ik de jaren daarna nog veel plezier van gehad. In deze blog gaan we dieper in op coöperatieve werkvormen.

Op de school waar ik als allereerst werkte, was de afspraak dat we iedere dag 3 coöperatieve werkvormen zouden integreren in de lessen. Ik weet nog dat een leerling zei: ‘Alweer een spelletje? ‘Hoeven we dan helemaal niet te leren?’

Het bovenstaande voorbeeld, beschrijft precies waar het bij coöperatief leren om draait. Het zijn (spel)vormen die je tijdens de les toe kunt passen om de kinderen te enthousiasmeren en spelenderwijs samen te laten werken. Het voordeel is dat je op deze manier de betrokkenheid van de kinderen verhoogt en zorgt dat de kinderen deel worden van hun eigen leerproces en dat van een ander. Voorbeelden van coöperatieve werkvormen zijn: mix & koppel, zoek iemand die of twee-dictee.

De makkelijkste manier om de werkvormen toe te passen binnen je eigen groep, is om met 1 of 2 werkvormen te beginnen. Voer deze net zo lang uit, totdat je je creatief genoeg voelt hier variaties op te verzinnen. Ook heeft de groep tijd nodig om de werkvormen in te oefenen, wanneer ze hier nog niet aan gewend zijn. In deze blog zal ik een coöperatieve werkvormen beschrijven en voorbeelden geven in welke lessen/op welke manieren je deze kunt gebruiken, zodat je het stapsgewijs kunt uitbouwen.

Coöperatieve werkvorm: Binnen/buiten kring

Klassenorganisatie:
Laat de kinderen in een kring staan. Loop langs om de kinderen om de beurt een nummer te geven. Nummer 1, nummer 2, nummer 1, nummer 2, etc. Laat de nummers 1 nu naar binnen stappen en zich omdraaien, waardoor ze voor een nummer 2 komen te staan. Dit zijn nu de koppels die samenwerken tijdens de eerste vraag/opdracht.

Doel van de werkvorm:
De leerlingen krijgen allebei evenveel ruimte om te vertellen en worden op deze manier gestimuleerd ruimte in te nemen en van zichzelf te laten horen. Ook is het een manier waarop ze actief laat nadenken over het onderwerp of informatie uit te wisselen.

Voorbereiding
Bereid de vragen voor die je de leerlingen wilt stellen. Zorg dat je een timer hebt om de tijd in de gaten te houden. Het handigst is deze (bijvoorbeeld via Gynzy) op het bord te zetten, zodat de leerlingen zelf weten hoeveel tijd ze over hebben. Ze kunnen hun antwoord/verhaal hier dan op aanpassen.

Uitleg werkvorm:
De nummers 1 vormen de binnenkring
De nummers 2 vormen de buitenkring
De binnenkring krijgt een vraag van de leerkracht en beantwoordt deze. Hier krijgen ze 1 minuut de tijd voor.
Na de minuut zegt de leerkracht ‘wissel’ waardoor de buitenkring nu de vraag mag beantwoorden. Ook zij krijgen 1 minuut de tijd
Na de minuut zegt de leerkracht ‘stop en draai door’ De binnenkring verschuift nu een plek naar rechts. De buitenkring blijft staan.
De leerlingen krijgen een nieuwe vraag en zo herhalen de stappen zich opnieuw.

Voorbeeldles met deze werkvorm: De weekendkring

Een leuke manier om het weekend te bespreken is met behulp van de binnen/buitenkring. Op deze manier is het actiever dan het luisteren naar individuele leerlingen.

Wanneer de kinderen in de kring staan geeft u de eerste vraag door aan leerling 1. Deze beantwoorden de vraag in 1 minuut. Mocht 1 minuut te weinig zijn, dan kan het worden aangepast naar het gewenste aantal minuten. Als kinderen eerder klaar zijn, mogen ze wachten of u geeft ze de opdracht dat ze de volledige tijd moeten gebruiken. De binnen- en buitenkring beantwoorden beiden dezelfde vraag. Pas wanneer de kinderen nieuwe koppels hebben gevormd, krijgen ze een nieuwe vraag.

Voorbeeldvragen (bovenbouw)
– Wat heb je dit weekend allemaal gegeten?
– Noem 3 mensen die je dit weekend hebt gezien. Wat hebben jullie gedaan?
– Naar welke plekken ben je dit weekend geweest
– Wat was het leukste dat je dit weekend hebt gedaan?
– Wat was het grappigste dat er dit weekend is gebeurd?
– Heb je het weekend meer binnen of buiten gespeeld?
– Wat voor nieuwe dingen heb je dit weekend gedaan?
– Wat heb je dit weekend gedaan waarvan je denkt dat de ander dit niet heeft gedaan?
– Als je zelf mocht bepalen wat je het weekend mag doen, hoe zou dat weekend er dan uitzien?
– Laatste minuut: laat de kinderen vrij in wat ze nog willen vertellen.

Voorbeeldles met deze werkvorm: De Geschiedenis Kring

Het tweede voorbeeld van een binnen/buitenkring is de geschiedenis kring. Dit paste ik toe, voordat we de toets van een bepaald hoofdstuk gingen maken. Een soort overhoring, maar dan anders

Doel van de werkvorm

De kinderen worden uitgedaagd zelf over het antwoord na te denken en delen tegelijkertijd het antwoord met hun maatje, waardoor ook hij/zij over het onderwerp nadenkt. Het stimuleert ze de kennis van het afgelopen hoofdstuk terug te halen.

Organisatie

Bij deze werkvorm krijgen de nummers 1 en de nummers 2 dezelfde vraag. Nummer 1 geeft zijn/haar antwoord. Nummer twee vult dit aan met zijn/haar antwoord.

Voorbeeldvragen bij Thema (bovenbouw)
– Wie was Eise Eisinga en wat heeft hij uitgevonden?
– Leg uit wat het woord ‘astronomie’ betekent
– Wat betekent ‘de verlichting’?
– Beschrijf hoe een weefgetouw werkt
– Wat is ‘Het kinderwetje van Houten’?
– Waarom was in de fabriek werken, zwaar werk?
– Wie waren de baas in die tijd en maakten de beslissingen voor de burgers?

Andere manieren om de kring in de zetten zijn nog:
– Bij het doen van hun boekbespreking
– Het voorlezen van een zelfgeschreven verhaal
– Woordrijtjes voorlezen uit Vloeiend & vlot
– De themawoorden bij Taal (om de beurt een woord moeten uitleggen)
– Het oplossen van een rekensom die op het bord staat

Hopelijk heeft dit weer nieuwe ideeën gegeven om met de coöperatieve werkvormen aan de slag te gaan en de kinderen uit te dagen, meer van zichzelf te delen. Veel plezier!

Michelle Egbers