De strijd van theorie versus praktijk in het onderwijs

Wat is nou de weg van een professionele ontwikkeling van een leraar. Wat heb ik moeten zwoegen op het tentamen over leertheorieën. Ik begreep maar niet waarom ik moest leren over Vygotski en Skinner. Waar had ik dat nou voor nodig? Na mijn tentamen volgde een hertentamen en haalde ik met moeite een 5,5. Wat was ik blij!
Tijdens mijn stages, werd bevestigd dat ik dit allemaal voor niets had moeten leren, want ik had het helemaal niet nodig tijdens het lesgeven! 

Startbekwaam

Als startende leerkracht komt er veel op je af. Je gaat je ontwikkelen van een student naar een bekwame leerkracht. Die stap zet je niet in een paar maanden tijd, daar gaan jaren van leerkrachtontwikkeling aan vooraf. En inderdaad zie je in die eerste jaren nog niet zozeer wat al die theorie toch met die praktijk te maken heeft. Dat besef komt pas later.
Als ik terugkijk op mijn tijd als startende leerkracht, heb ik in de eerste jaren vooral veel tijd nodig gehad om mijn eigen routines te ontwikkelen, uitzoeken hoe ik in gesprek kan gaan met ouders (die vaak ouder zijn dan jij) en het functioneren in een team.

Ook het differentiëren en contacten onderhouden met externen komt daar bovenop. Natuurlijk heb je wel basisinformatie gehad op de PABO over hoogbegaafdheid, autisme, dyslexie, etc., maar toch blijkt dat kinderen nooit het boekje volgen en dat je je eigen weg moet vinden in het begeleiden van de kinderen in je klas.
Gaandeweg kom je in een ‘flow’ en krijg je ruimte om wat meer om je heen te kijken. Je volgt wat cursussen waarbij je het geleerde direct kunt toepassen in de klas, waarbij sommige dingen werken en andere totaal niet. Je deelt met je collega’s waar je mee bezig bent en soms kun je een verandering teweegbrengen binnen je team en school.

Stapje verder

Naarmate je meer en meer groeit in je rol als groepsleerkracht, ga je ook steeds meer om je heen kijken. Ik had altijd wel een honger naar meer willen weten, maar ook de twijfel of ik dat wel zou kunnen. Uiteindelijk heb ik de knoop doorgehakt en ging ik de masteropleiding ‘Leren en innoveren’ volgen. Deze tweejarige opleiding was erg pittig en ik werd geconfronteerd met heel veel theorie. Ook kwam ik de leertheorieën weer tegen in de literatuur die ik moest lezen en moest verwerken in mijn stukken.

Ineens begreep ik beter waarom ik dit moest weten en wat ik ermee kon in mijn lessen. Die leertheorieën vormen de basis voor je visie op onderwijs en daarmee hangt ook samen welke acties je onderneemt en welke keuzes je maakt. Mijn manier van kijken en denken werd anders; ik keek steeds vaker naar achterliggende theorieën bij onderwijsontwikkelingen en las meer onderwijskundige boeken. Dit alles verruimde mijn blik, maar ik kwam er hierdoor achter dat er nog zoveel is dat ik niet weet…

Twitteracademie

Ik gebruik niet heel veel social media, maar op een gegeven moment heb ik toch een twitteraccount aangemaakt. In het begin kon ik er nog niet zoveel mee, maar ik ging steeds meer onderwijsmensen volgen. Dit leverde een schat aan informatie op. Niet alleen de nieuwste inzichten op onderwijsgebied, maar ik hoorde ineens ook over PISA (internationaal vergelijkend onderzoek naar kennis en vaardigheden bij 15-jarigen), PIRLS (onderzoek bij leerlingen uit groep 6 naar lezen) en ga zo maar door.

Sommige zaken waren voor mij te technisch, maar het was voor mij een raadsel waarom ik er nog nooit eerder van had gehoord.
Ik ging mensen volgen die onderwijsboeken hadden geschreven die mij interesseerden en naar aanleiding van hun tweets volgde ik nog meer mensen en zo kwam ik in de edu-twitterbubbel. Het leverde me heel veel informatie op, maar ik moest oppassen dat ik niet een bepaalde richting op werd geduwd. In zo’n twitterbubbel zijn de mensen het heel vaak ontzettend met elkaar eens, terwijl er in mijn ogen ook altijd ruimte moet zijn voor discussie. Geen enkele onderwijsaanpak is alleen maar goed.

Formatief handelen

Ook hoorde ik via twitter voor het eerst over ResearchED, een jaarlijkse bijeenkomst die erop is gericht om onderzoek en praktijk dichter bij elkaar te brengen. Mijn interesse was gewekt en in 2020 bezocht ik, op een zaterdag, voor het eerst zo’n ResearchED. Ik kwam geïnspireerd thuis met een tas vol aantekeningen en het boek “Cijfers geven werkt niet” (Dylan William) dat werd aanbevolen in de workshop van René Kneyber. En zo kwam het dat ik mij ging verdiepen in formatief handelen.

Na het lezen van “Cijfers geven werkt niet” wilde ik meer weten over formatief handelen. Er waren nog veel meer boeken over dit onderwerp te vinden van bijvoorbeeld Shirley Clarke, maar ook in Nederland wordt er flink aan de weg getimmerd over dit onderwerp door De Toetsrevolutie. Het boek “Formatief handelen – van instrument naar ontwerp” is een fijn boek van hun hand, maar ook de LLEARN-podcast van hen is een bron van informatie. Door mij zo te verdiepen in het formatief handelen, ging ik ook mogelijkheden zien in mijn lespraktijk om dit in te zetten. Vervolgens werd mij gevraagd of ik bovenschools een PLG wilde opstarten rondom formatief handelen en ook later heb ik tijdens een verenigingsbrede studiedag mogen vertellen hoe waardevol formatief handelen is en hoe je dit kunt inzetten in je klas.

Nooit uitgeleerd

Inmiddels heb ik voor mijn schoolvereniging een opleiding tot rekencoördinator gevolgd, waarbij ik ook weer tot veel inzichten ben gekomen. Wederom doken we hier de literatuur in en las ik regelmatig artikelen met conflicterende meningen. Het mooie daaraan is dat je hieruit zelf kunt filteren wat voor jouw onderwijspraktijk past. Ik geloof niet zo in zwart/wit, ik voeg me meer naar #teamgrijs: het hangt per situatie af welke aanpak je kiest. Soms moet je je mening wel eens bijstellen, omdat blijkt dat iets niet werkt of omdat er nieuwe inzichten zijn die wetenschappelijk zijn onderbouwd, maar bovenal is het belangrijk om je gezonde verstand te gebruiken.

In de praktijk

In onze rol als schoolleider, stagebegeleider, groepsleerkracht of IB-er is het belangrijk om altijd voor ogen te houden dat je gaandeweg je loopbaan steeds meer hebt geleerd. Soms bewust, maar vaak ook onbewust. De ‘vloek van kennis’ ligt dan al snel op de loer: je gaat er te snel vanuit dat iemand anders ‘het ook wel weet’. Niet alle leerkrachten lezen onderwijsliteratuur of volgen de laatste onderwijskundige ontwikkelingen. Hier ligt een taak voor ‘ons’ om te proberen de theorie te verbinden aan het onderwijskundig handelen, aan de visie van de school en aan de keuzes die we maken. Pas dan brengen we de theorie in de praktijk.

Evelien van de Bok 

Tip onderwijs