Zit je soms met je handen in het haar? Heb je het gevoel niet geschikt te zijn voor je baan als leerkracht?

Soms kan je je zo machteloos voelen. Leerlingen die probleemgedrag vertonen, kunnen je helemaal leegzuigen. Voor je gevoel heb je alles geprobeerd om het gedrag met de leerling te verbeteren, en toch lukt het niet.

Tja, en dan?

Wat ik in de praktijk geregeld tegenkom, is dat we bij probleemgedrag graag gaan voor de quick fix. We maken (veel) afspraken met de leerlingen in de hoop dat dat zal werken. Vaak zien we dan, dat het een korte impuls geeft, maar niet zorgt voor een duurzame oplossing. Dit levert opnieuw een teleurstelling op en lijkt de oplossing verder weg dan ooit.

Het vreemde is, dat als er sprake is van een leesprobleem, een rekenprobleem of moeite met de verwerkingssnelheid, we allerlei interventies inzetten om de leerling tegemoet te komen. We maken een handelingsplan, stellen doelen en gunnen bovenal de leerling positieve ervaringen en tijd. Zeker als er op een bepaald moment sprake is van Dyslexie, dyscalculie of een ontwikkelingsachterstand, dan tonen we begrip en geven we ruimte in de vorm van een eigen leerlijn. Ondersteuning in de klas of er juist buiten is vanzelfsprekend.
Hoe kan het dan dat we dit voor gedragsproblemen niet doen? Of juist zo lastig vinden?

Wat als je na het lezen van dit blog ergens het verschil in kan maken, zonder dat het al te veel inspanning van je vraagt. Dan heb je al een stap gemaakt!

Erkenning

Allereerst gaat het erom dat we erkennen dat er sprake is van een probleem, namelijk we komen er samen niet uit. De gemaakte afspraken worden moeizaam gehandhaafd. Het gevoel van incompetentie wordt gevoed. Geregeld zien we het al aankomen. De leerling of jij zegt/voelt het al: ‘Daar gaan we weer.’
Gedragsproblemen werken op onze emoties. Hierdoor komt het ook zo binnen als het uit de hand loopt. We willen graag dat het gezellig is voor iedereen. Je eigen referentiekader speelt ook mee, doe maar gewoon, want dat is prettig.

Daarnaast erkennen we de leerling. Een leerling heeft zelden de intentie om de boel uit de hand te laten lopen. Hij wil graag dat het goed gaat, dat hij gezien wordt en mee mag doen. Wat wij gezellig vinden, kan voor een leerling te vrij zijn.
Ik hoor aan het einde van het schooljaar leerkrachten kiezen voor groepjes. Het is zo leuk en gezellig om bij elkaar te zitten. Wat als een leerling liever bij jou aan het bureau zit of in een groepje van twee wil zitten? Helaas past dit vaak niet binnen de mogelijkheden. Een gemiste kans om tegemoet de te komen aan de leerling!

Welk signaal geeft de leerling af?

Vraag je af waar het gedrag vandaan komt, is het gedrag te duiden? Een leerling die heel alert is, vraagt om regie. Wordt deze regie onvoldoende door de leerkracht gegeven, dan zal deze leerling zelf voor de regie zorgen. Als leerkracht kan je de leerling bevestigen. Is er veel herrie op de gang en zie je een reactie, benoem het. Maak oogcontact, geef een knipoog, loop langs en fluister een compliment. Regie betekent ook dat je zegt wat je doet en doet wat je zegt. Zorg ervoor dat je geloofwaardig bent. Een loze dreiging (straf of consequentie die je niet waar kan maken) heeft geen zin.
Een leerling met bewegingsonrust kan je met alle geweld op zijn stoel laten zitten, maar hoe erg is het als hij achter zijn stoel staat? Ook hier gaat het om de regie. Zeg bijvoorbeeld: ‘Prima dat je achter je stoel staat, ik verwacht dat je meedoet met de les. Zorg dat anderen geen last van je hebben’. En handhaaf hier vervolgens op. Dezelfde leerling kan je ok even een loopje geven. Na de instructie even een briefje brengen aan de conciërge of even de papierbak legen, helpt het werkgeheugen leeg maken, zodat er weer ruimte voor focus ontstaat.
Een leerling die zich onzichtbaar maakt, heeft mogelijk nog meer jouw aandacht nodig. Loopt deze leerling vast of bang om fouten te maken. Wees beschikbaar! Laat weten dat je het gezien hebt.

Routines, een sleutel tot succes

Binnen het klassenmanagement valt veel winst te behalen als je zorgt voor heldere routines. Het klinkt wellicht voor de hand liggend, maar vaak genoeg zit hier een sleutel voor succes. Aan het begin van het schooljaar maken we allerlei afspraken: wat gebruik je tijdens de instructie; hoe lopen we door de school; wat mag je doen als je klaar bent met je werk; waar liggen de materialen zoals nakijkboekjes, papier, gummen en dergelijke; wanneer mag je elkaar helpen; ….

De routines verliezen hun waarde als we genoegen nemen met minder. Bijna iedereen stil bij het stilteteken is al genoeg. Hoewel, dit geeft ruimte om orde verstorend gedrag te vertonen. Rennen door de school en elkaar hier niet op aanspreken, geeft ruimte.
Neem genoegen met de routine zoals afgesproken en kom hier geregeld op terug. Natuurlijk als het goed gaat, maar ook als er de klad in komt. Oefen met elkaar de gewenste situatie. Uiteindelijk zorgen duidelijke routines voor ruimte om aandacht te geven aan wat echt aandacht nodig heeft. Als de randvoorwaarden voor een instructiemoment gevangen is in een routine (binnen 10 tellen de juiste spullen op het tafeltje), dan kan de focus direct naar de inhoud.

Succeservaringen

De afspraken die je met je groep hebt gemaakt, geven helderheid. Net als routines, zijn duidelijke afspraken een must. Handhaaf hierop en wees consequent. Tegelijkertijd wil ik je uitdagen om te zoeken naar de marge. Tot hoever vind je het nog acceptabel dat een leerling net even iets anders doet? Tijdens een kringmoment, kan het voor een leerling al een hele prestatie zijn om aan het eigen tafeltje in het lokaal aanwezig te zijn. De leerling dan dwingen om in de kring te komen, geeft strijd die wellicht niet nodig is. Zorg voor succeservaringen, zowel voor de leerlingen als voor jezelf. En bovenal, geef het de tijd en vier de kleine successen!

Daniël de Rooij