Twee ogen kijken de leerkracht aan, als vroegen ze haar om hulp.
Waar moet ik beginnen, juf?
Wat moet ik doen, meester?
Hoe kan ik u om hulp vragen?
Een periode van bijna twee jaar, waarin boosheid en geslotenheid de boventoon voerden, gingen hieraan vooraf. Paniek bij het niet weten hoe iets aan te pakken. Vragen werden beantwoord met stiltes, het hoofd omlaag, de schouders gespannen. Klapte ze dicht? Dan was contact maken vrijwel onmogelijk.
Wat is dan de juiste aanpak vanuit jou als leerkracht?
Wat heeft zo’n leerling nodig?
Aan de cognitieve vermogens lag het niet. Hoogbegaafdheid speelde zelfs een grote rol. Maar het leren leren was een struikelblok. En de sociale kant? Die vroeg om liefde, wijsheid, geduld — en bovenal: tijd. Tijd om echt te zien. Tijd om vertrouwen op te bouwen. In deze blog gaan we dieper in op het sociaal werk in het onderwijs.

Het is een van de vele voorbeelden die ik in mijn werk tegenkom. Een unicum om als Social Worker binnen het reguliere basisonderwijs te werken — ja. Maar precies dát maakt het krachtig. Waar het in veel Integraal Kindcentra inmiddels vanzelfsprekend is om vanuit verschillende expertises samen te werken, is het in het reguliere onderwijs nog zoeken. Wat kan samenwerking in de driehoek kind–school–ouders opleveren? En wat betekent dat voor de steeds complexere vraagstukken van deze tijd? En een niet te vergeten vraag, welke tijd heb ik nog extra als leerkracht met de vele verwachtingen binnen het onderwijs?

Inclusief onderwijs

De maatschappij verandert. En daarmee ook de vragen die op scholen afkomen.
We verwachten steeds vaker dat kinderen met extra ondersteuningsbehoeften hun plek vinden binnen het reguliere onderwijs. En dat klinkt prachtig, inclusief, menselijk. Maar is het ook realistisch?
Iedere school heeft zijn grens. In kennis. In draagkracht. In mankracht.
De vraag is niet óf die grenzen er zijn — de vraag is hoe we daar mee omgaan. Kunnen we die grenzen oprekken? En zo ja, hoe dan?
Hier komt de Social Worker in beeld. Niet als oplossing voor alles, maar als aanvulling. Als brug. Als aanvuller in het team. Als iemand die de verbinding zoekt, tussen leerling, leerkracht en ouders.

Wat kan een Social Worker betekenen?

Vooral op individueel vlak ligt daar veel kracht. Begeleidingstrajecten gericht op sociaal-emotionele ontwikkeling, ondersteuning bij het aanleren van executieve functies, gesprekken met ouders, observaties in de klas. Maar óók preventief werken, meedenken op schoolniveau, signaleren waar iets wringt voordat het escaleert.

De kracht van spel

Soms zijn woorden te moeilijk. Te bedreigend. Te confronterend.
Dan biedt spel uitkomst. Via spelbegeleiding krijg ik zicht op wat er leeft in een kind. Welke rollen worden gespeeld? Wat gebeurt er als de controle wegvalt? Hoe reageert het kind op grenzen, op onverwachte situaties, op samenwerking?
Spel laat zien wat er vanbinnen speelt, zonder dat het kind dat onder woorden hoeft te brengen. En tegelijk werkt spel ook helend. Het geeft ruimte om te oefenen. Om emoties te reguleren. Om succeservaringen op te doen. En het mooiste is: het kind denkt dat het gewoon aan het spelen is.

Samenwerking met ouders

Geen kind ontwikkelt zich los van zijn omgeving.
Daarom is de samenwerking met ouders essentieel. Ik zie ouders als belangrijke betrokkenen in het proces. In de begeleiding is er ruimte voor vragen, voor onzekerheid, voor verdriet — want ook voor ouders is het soms zoeken. Hoe steun ik mijn kind? Hoe blijf ik in verbinding met de school?
Een open gesprek, zonder oordeel, maakt vaak al veel los. Samen kijken we naar wat er wél lukt. Waar de kracht zit. En hoe we als volwassen netwerk rondom het kind kunnen staan — steunend, veilig, eerlijk.

Samenwerking met externe instanties

Soms is er meer nodig dan de school kan bieden. Dan is het belangrijk dat er korte lijnen zijn met externe partijen. Denk aan jeugdhulp, GGD, wijkteams of gespecialiseerde begeleiding. Als Social Worker fungeer ik daarin als spin in het web: ik verbind, stem af, houd overzicht en zorg dat de samenwerking rond het kind niet versplintert. Want niemand is erbij gebaat als ouders, leerkrachten en hulpverleners langs elkaar heen werken. Het kind al helemaal niet.

Werken aan assertiviteit

Sommige kinderen weten zich geen raad in een groep. Ze trekken zich terug, of slaan juist om zich heen. Ze zeggen geen ‘nee’ of zeggen het op een manier die alleen maar extra strijd oproept. Assertiviteitstraining biedt dan handvatten.
We oefenen met grenzen aangeven. Met gevoelens benoemen. Met lichaamstaal. Met het vinden van je eigen plek zonder jezelf kwijt te raken. Het zijn kleine stappen, maar ze maken een wereld van verschil. Een kind dat leert: ik mag er zijn, ik mag iets willen, ik mag nee zeggen — dat is een kind dat steviger staat.

En nu?

En zo staan we daar. Jij, als leerkracht. Ik, als Social Worker. Zij, als leerling.
Twee ogen die vragen: “Helpt u me?”
De woorden die ze nu wel spreekt: “Juf, ik heb hulp nodig.”
En wij die antwoorden: “Natuurlijk. We doen het samen.”

Margreet van den Berge

Meer artikelen lezen? Bekijk onze kennisbank!